Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν.5314/2026 – ΦΕΚ Α’ 103/29-06-2026) εισάγει ένα ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο που επηρεάζει ένα ευρύ φάσμα λειτουργιών των Δήμων και των Περιφερειών. Η κωδικοποίηση των υφιστάμενων διατάξεων και η ενσωμάτωση νέων ρυθμίσεων διαμορφώνουν ένα διαφορετικό περιβάλλον άσκησης αρμοδιοτήτων, με συγκεκριμένοτερη αποτύπωση διαδικασιών και θεσμών.

Στο πλαίσιο αυτό, μεταβάλλονται επιμέρους πτυχές της διοικητικής, οικονομικής και θεσμικής λειτουργίας των ΟΤΑ, καθώς και ζητήματα που αφορούν τη συγκρότηση των αιρετών οργάνων, τον τρόπο λήψης αποφάσεων και τα εργαλεία ελέγχου και λογοδοσίας. Οι αλλαγές αυτές επεκτείνονται τόσο στο επίπεδο της καθημερινής διοίκησης όσο και στη συνολική οργάνωση του συστήματος αυτοδιοίκησης.

Για την καλύτερη αποτύπωση του περιεχομένου του Κώδικα, οι βασικές ρυθμίσεις μπορούν να παρουσιαστούν κατά θεματικές ενότητες, οι οποίες αναδεικνύουν τους κύριους άξονες των παρεμβάσεων που εισάγονται. Αναλυτικότερα:

Α. Νέο εκλογικό σύστημα

Μία από τις πλέον εμφανείς αλλαγές αφορά το εκλογικό σύστημα, το οποίο ανασχεδιάζεται ριζικά. Η κατάργηση του δεύτερου γύρου και η εισαγωγή εκλογής σε έναν γύρο, με όριο 42% + 1, συνοδεύεται από τη θεσμοθέτηση της εναλλακτικής ψήφου. Η μεταρρύθμιση αυτή αποβλέπει στην ενίσχυση της συμμετοχής, στην αποφυγή φαινομένων συναλλαγών μεταξύ των δύο γύρων και στη διασφάλιση ισχυρότερης δημοκρατικής νομιμοποίησης των αιρετών αρχών. Παράλληλα, η εισάγεται η δυνατότητα της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας ως προαιρετικής διαδικασίας.

Β. Σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων και ενίσχυση της αυτοτέλειας

Ιδιαίτερη σημασία έχει η συστηματική καταγραφή και ταξινόμηση των αρμοδιοτήτων Δήμων και Περιφερειών, στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.  Για πρώτη φορά επιχειρείται να αποτυπωθεί με σαφήνεια «ποιος κάνει τι», περιορίζοντας τα φαινόμενα σύγχυσης, μετακύλισης ευθυνών και καθυστερήσεων στην υλοποίηση πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο εισάγεται το λεγόμενο «τεκμηρίου της καθημερινότητας», μέσω του οποίου οι δήμοι αποκτούν τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν σε ζητήματα που σχετίζονται με την καθημερινή ζωή των πολιτών, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ρητή νομοθετική πρόβλεψη.

Γ. Διαφάνεια, λογοδοσία, ανοικτή διακυβέρνηση και συμμετοχή πολιτών

Ο νέος Κώδικας εισάγει ένα εκτεταμένο πλέγμα υποχρεώσεων που μετασχηματίζουν τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης προς ένα πιο ανοιχτό και ελεγχόμενο μοντέλο. Ενδεικτικά, καθιερώνεται η υποχρεωτική: i) ζωντανή μετάδοση των συνεδριάσεων, ii) δημοσίευση πρακτικών και αποφάσεων, iii) ανάρτηση οικονομικών στοιχείων και δεδομένων λειτουργίας. Παράλληλα, θεσμοθετείται ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας σε τακτική βάση, ενώ εισάγονται δείκτες μέτρησης της απόδοσης των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και δυνατότητες αξιολόγησης υπηρεσιών από τους ίδιους τους πολίτες. Τέλος, εισάγονται δυνατότητες για συμβουλευτικά δημοψηφίσματα, διαδικασίες ηλεκτρονικής διαβούλευσης, καθώς και νέοι θεσμοί εκπροσώπησης, με πιο χαρακτηριστικό τα αναβαθμισμένα συμβούλια νέων.

Δ. Νέο σύστημα ελέγχου και εποπτείας

Σημαντική τομή αποτελεί και η πλήρης ενεργοποίηση ενός ανεξάρτητου μηχανισμού ελέγχου νομιμότητας, μέσω της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Εποπτείας ΟΤΑ και του Γενικού Επόπτη Νομιμότητας. Ο έλεγχος περιορίζεται αποκλειστικά στη νομιμότητα των πράξεων και όχι στη σκοπιμότητα, διασφαλίζοντας αφενός την τήρηση του νόμου και αφετέρου την επιχειρησιακή αυτονομία των αιρετών οργάνων. Η εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων και τυχαίας κατανομής υποθέσεων αποσκοπεί να συμβάλλει στη διαφάνεια και την ομοιομορφία του ελέγχου.

Ε. Εκσυγχρονισμός οικονομικής διοίκησης και πόρων

Στο πεδίο της οικονομικής διαχείρισης, ο Κώδικας εισάγει ένα ενιαίο και εκσυγχρονισμένο θεσμικό πλαίσιο που καλύπτει το σύνολο του δημοσιονομικού κύκλου των ΟΤΑ, από την κατάρτιση και εκτέλεση του προϋπολογισμού έως τη διαχείριση των εσόδων, των δαπανών και της δημοτικής περιουσίας. Η ενίσχυση της δημοσιονομικής διαφάνειας, σε συνδυασμό με την απλούστευση, επιτάχυνση και ψηφιοποίηση διαδικασιών, καθώς και τη δημιουργία νέων μηχανισμών παρακολούθησης, αναμένεται να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των οικονομικών λειτουργιών. Παράλληλα, εισάγονται αλλαγές στη δομή των τοπικών τελών με σκοπό την απλοποίηση και τη δικαιότερη κατανομή των επιβαρύνσεων.

Στ. Αναδιοργάνωση νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης

Ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο είναι η αναδιοργάνωση των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης. Ο νέος Κώδικας θέτει ενιαίους κανόνες λειτουργίας, περιορίζει τη δυνατότητα ίδρυσης νέων φορέων και εισάγει διαδικασίες συγχώνευσης ή μετατροπής σε αναπτυξιακούς οργανισμούς. Η πρόβλεψη για αυτοδίκαιη λύση όσων φορέων δεν προσαρμοστούν έως το 2027 αποβλέπει σε εξορθολογισμό του διοικητικού τοπίου και καλύτερη αξιοποίηση πόρων και ανθρώπινου δυναμικού.

Κατά τη μεταβατική αυτή περίοδο, η συστηματική κατανόηση των νέων ρυθμίσεων και η έγκαιρη προσαρμογή των διοικητικών και επιχειρησιακών διαδικασιών συνιστούν βασικές προϋποθέσεις για τη λειτουργική ενσωμάτωση του νέου θεσμικού πλαισίου. Στο πλαίσιο αυτό, η ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ Οικονομοτεχνικές Λύσεις Α.Ε. παρακολουθεί την εξέλιξη και την εφαρμογή του Κώδικα, παρέχοντας τεκμηριωμένες αναλύσεις και υποστηρικτικές κατευθύνσεις. Στόχος είναι η συμβολή στην αποτελεσματική προσαρμογή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και στην ορθολογική αξιοποίηση των προβλέψεων του νέου πλαισίου.

Διαβάστε αναλυτικά το ΦΕΚ εδώ.